Στο Πανελλήνιο Συνέδριο Κλινικής Ψυχολογίας, η ΚΛΙΜΑΚΑ παρουσίασε σε στρογγυλό τραπέζι τον Κόμβο Ψυχικής Υγείας. Δεν ήταν μια απλή παρουσίαση ενός προγράμματος. Ήταν η διατύπωση ενός ερωτήματος που πιστεύουμε ότι αφορά κάθε σύστημα υγείας: τι θα σήμαινε να μην περιμένουμε την κρίση, αλλά να χτίζουμε το περιβάλλον που την εμποδίζει;
📊 Η ΑΝΑΓΚΗ
Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (World mental health today & Mental Health Atlas 2024, Σεπτέμβριος 2025), πάνω από ένα δισεκατομμύριο άνθρωποι ζουν με ψυχική διαταραχή, δηλαδή περίπου ένας στους επτά παγκοσμίως. Η κατάθλιψη και το άγχος είναι η δεύτερη αιτία μακροχρόνιας αναπηρίας. Το 2021 καταγράφηκαν 727.000 θάνατοι από αυτοκτονία, κύρια αιτία θανάτου στους νέους.
Την ίδια στιγμή, οι χώρες διαθέτουν διάμεσα μόλις 2% του προϋπολογισμού υγείας στην ψυχική υγεία, με διάμεσο αριθμό 13 επαγγελματιών ανά 100.000 κατοίκους. Μόνο το 45% των χωρών έχει νομοθεσία πλήρως σύμφωνη με τα διεθνή πρότυπα ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Η ασυμμετρία ανάμεσα στο μέγεθος της ανάγκης και στο μέγεθος της απάντησης δεν κλείνει με περισσότερο από το ίδιο. Απαιτεί διαφορετική λογική: ισότιμη χρηματοδότηση, επένδυση στο ανθρώπινο δυναμικό και επέκταση της κοινοτικής, προσωποκεντρικής φροντίδας.
🏛️ Η ΒΑΣΗ ΠΟΥ ΥΠΑΡΧΕΙ ΗΔΗ
Ο Κόμβος δεν ξεκινά από το μηδέν. Στηρίζεται σε μια διαδρομή που άρχισε το 2007 με τη Γραμμή Παρέμβασης για την Αυτοκτονία 1018, συνεχίστηκε το 2013 με το Κέντρο Πρόληψης της Αυτοκτονίας με θεσμική υποστήριξη του Υπουργείου Υγείας, και σήμερα περιλαμβάνει 25 χρόνια τηλεψυχιατρικής, Κινητή Μονάδα επιτόπιας φροντίδας στις Κυκλάδες και δομές στέγασης: οικοτροφεία, ξενώνες, προστατευόμενα διαμερίσματα. Αυτές οι δομές αποτελούν τα φυσικά σημεία αναφοράς του συστήματος.
🧭 Η ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΟΥ ΚΟΜΒΟΥ
Ο Κόμβος της ΚΛΙΜΑΚΑΣ συνιστά ένα εφαρμόσιμο και πρωτοποριακό μοντέλο που συνθέτει την ιστορική εμπειρία με την τεχνολογία αιχμής. Η αξία του έγκειται στη μοναδική ικανότητα της πολυεπιστημονικής ομάδας να συνδυάζει την επιστημονική εξειδίκευση με την ισότιμη και καθολική πρόσβαση στις υπηρεσίες υγείας, δημιουργώντας ένα ενιαίο, ψηφιακά ενισχυμένο πλαίσιο προστασίας για κάθε πολίτη στην επικράτεια.
🔬 Η ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΛΟΓΙΚΗ
Το θεμέλιο είναι το βιο-ψυχο-κοινωνικό μοντέλο, με έμφαση στη δυναμική φύση της ευαλωτότητας. Το γενετικό υπόβαθρο και η επιγενετική ευαλωτότητα διαμορφώνουν προδιαθέσεις, δεν αποτελούν διάγνωση. Η επιγενετική δεν αλλάζει το γονιδίωμα: περιγράφει πώς η εμπειρία και το περιβάλλον επηρεάζουν την έκφρασή του. Η συναισθηματική ρύθμιση, οι πρώιμες σχέσεις, η σταθερότητα της οικογένειας, η σχολική εμπειρία και η συνοχή της κοινότητας είναι μέρος του μηχανισμού μέσα από τον οποίο η ευαλωτότητα ενισχύεται ή εξασθενεί.
Άρα η πρόληψη δεν μπορεί να ξεκινά μόνο τη στιγμή της κρίσης. Χρειάζεται να ξεκινά στις πιο ευάλωτες περιόδους της ζωής — εγκυμοσύνη, λοχεία, παιδική ηλικία, εφηβεία, σοβαρές απώλειες — και να στηρίζεται στο ζευγάρι, την οικογένεια, τη γειτονιά και την τοπική κοινωνία. Η κοινότητα δεν καλείται να γίνει θεραπευτήριο, αλλά πεδίο ασφάλειας, με την τοπική αυτοδιοίκηση ως ισότιμο συμπαραγωγό.
⚙️ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ ΣΕ ΤΡΙΑ ΕΠΙΠΕΔΑ
Στον οργανισμό: γενετική συμβουλευτική για τη βιολογική ευαλωτότητα και το οικογενειακό ιστορικό, και φαρμακογονιδιωματική για την εξατομίκευση της φαρμακοθεραπείας. Στον άνθρωπο: ψηφιακή πλατφόρμα με υποστήριξη κλινικής απόφασης και ενιαίο προφίλ φροντίδας. Στον τόπο: δυναμικός χάρτης ευαλωτότητας ανά νησί και δείκτες όπως οι υποτροπές, ο χρόνος ανταπόκρισης και η σταθερότητα των οικογενειών.
Η δράση γίνεται πριν εμφανιστεί η δυσκολία και δεν αποτελεί πρόβλεψη. Η αρχή μας είναι σαφής: η συλλογή δεδομένων δεν έχει στόχο τον έλεγχο, αλλά την κατανόηση.
📐 ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΙΛΙΚΡΙΝΕΙΑ
Θέλουμε να είμαστε καθαροί: ο Κόμβος γεννήθηκε από κλινική εμπειρία. Η κλινική εμπειρία γεννά ερευνητικές υποθέσεις, δεν υποκαθιστά τη συστηματική τεκμηρίωση. Γι’ αυτό ζητάμε την επιστημονική κοινότητα να τον εξετάσει με κριτικό βλέμμα.
🌍 ΤΙ ΖΗΤΑΜΕ
Η ΚΛΙΜΑΚΑ, ως Εθνικός Αντιπρόσωπος της Ελλάδας στη Διεθνή Ένωση για την Πρόληψη της Αυτοκτονίας (IASP), προσκαλεί τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, την IASP, ευρωπαϊκούς φορείς, πανεπιστήμια, ερευνητικά ιδρύματα, υπουργεία, Δήμους και επιστημονικές εταιρείες σε διάλογο και συνεργασία για:
1️⃣ ανεξάρτητη επιστημονική αξιολόγηση του μοντέλου
2️⃣ κοινούς δείκτες και πλαίσιο διακυβέρνησης και ηθικής των δεδομένων
3️⃣ μελέτη της δυνατότητας εφαρμογής σε άλλες νησιωτικές και απομακρυσμένες κοινότητες
4️⃣ ένταξη των ευρημάτων σε εθνικές στρατηγικές πρόληψης
Στον Κόμβο δίνουμε τώρα τη μεγαλύτερη βαρύτητα, γιατί πιστεύουμε ότι η επόμενη μέρα της ψυχικής υγείας θα κριθεί εκεί που συναντιούνται η επιστήμη και η καθημερινή ζωή.
🙏 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ
Ευχαριστούμε τους διοργανωτές του Πανελλήνιου Συνεδρίου Ψυχολογίας που μας έδωσαν τη δυνατότητα να παρουσιάσουμε τον Κόμβο και να ανοίξουμε αυτόν τον διάλογο. Ευχαριστούμε τους συναδέλφους της ΚΛΙΜΑΚΑ που συμμετείχαν στο τραπέζι και μοιράστηκαν την επιστημονική γνώση και την καθημερινή κλινική εμπειρία τους. Ευχαριστούμε όλους τους συνέδρους για το ενδιαφέρον και τη συμμετοχή τους.
Και πάνω απ’ όλα ευχαριστούμε όσους και όσες δουλεύουν στην πρώτη γραμμή: ψυχολόγους, ψυχιάτρους, κοινωνικούς λειτουργούς, νοσηλευτές, εκπαιδευτικούς, εθελοντές, τους ανθρώπους της Γραμμής 1018, τους Δήμους και τις τοπικές κοινότητες. Αυτός ο Κόμβος υπάρχει γιατί εσείς δεν αφήνετε κανέναν μόνο του.
💬 Αν εσείς ή κάποιος που γνωρίζετε χρειάζεται υποστήριξη, η Γραμμή Παρέμβασης 1018 λειτουργεί 24 ώρες το 24ωρο.
ΚΟΜΒΟΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ. ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ 2026 Από την ψυχιατρική ακριβείας στην κοινότητα: ένα μοντέλο φροντίδας που ζητά επιστημονικό διάλογο
