Η επιστημονική ομάδα του Κέντρου Ημέρας για την Πρόληψη της Αυτοκτονίας παρακολούθησε το διεθνές συνέδριο “Partnerships for Life Americas Virtual Summit: Connecting Research and Implementation for Suicide Prevention”, που διοργανώθηκε από τη Διεθνή Ένωση για την Πρόληψη της Αυτοκτονίας (IASP), τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας και το Πανεπιστήμιο του Τορόντο. Το συνέδριο επικεντρώθηκε στη σύνδεση της επιστημονικής γνώσης με την εφαρμογή αποτελεσματικών πολιτικών και παρεμβάσεων πρόληψης της αυτοκτονίας στη Λατινική Αμερική και την Καραϊβική.
Μεταξύ των παραδειγμάτων που παρουσιάστηκαν, ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε η εμπειρία της Ουρουγουάης και η ανάπτυξη του Εθνικού Συστήματος Καταγραφής και Επιτήρησης των Αποπειρών Αυτοκτονίας. Η Ουρουγουάη καταγράφει διαχρονικά από τα υψηλότερα ποσοστά αυτοκτονιών στην αμερικανική ήπειρο. Οι ομιλητές αρχικά παρουσίασαν τους παράγοντες που επέτρεψαν στη χώρα να αναπτύξει ένα εθνικό σύστημα επιτήρησης υψηλής κάλυψης και αξιοπιστίας. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η σχεδόν καθολική υγειονομική κάλυψη, το υψηλό μορφωτικό επίπεδο του πληθυσμού, η εκτεταμένη πρόσβαση στις ψηφιακές τεχνολογίες και το σχετικά μικρό μέγεθος της χώρας.
Ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός ότι η πρόληψη της αυτοκτονίας στην Ουρουγουάη δεν αντιμετωπίζεται ως αποκλειστική αρμοδιότητα των υπηρεσιών ψυχικής υγείας. Αντίθετα, αποτελεί αντικείμενο διατομεακής συνεργασίας, με τη συμμετοχή του Υπουργείου Δημόσιας Υγείας, του Υπουργείου Εσωτερικών, του Υπουργείου Παιδείας και Πολιτισμού και του Υπουργείου Κοινωνικής Ανάπτυξης. Ακόμη, η χώρα διαθέτει Εθνική Στρατηγική Πρόληψης της Αυτοκτονίας ήδη από το 2011. Από το 2013, οι αυτοκτονίες και οι απόπειρες αυτοκτονίας αναφέρονται υποχρεωτικά στο Υπουργείο Δημόσιας Υγείας από όλους τους παρόχους του Εθνικού Ολοκληρωμένου Συστήματος Υγείας. Η αρχική καταγραφή πραγματοποιούνταν σε έντυπη μορφή, ενώ το 2022 τέθηκε σε λειτουργία το Εθνικό Ψηφιακό Σύστημα Καταγραφής Αποπειρών Αυτοκτονίας.
Όπως φαίνεται και από το παρακάτω διάγραμμα, το σύστημα λειτουργεί σε όλα τα Τμήματα Επειγόντων Περιστατικών της χώρας. Όταν ένα άτομο προσέρχεται σε υπηρεσία υγείας μετά από απόπειρα αυτοκτονίας, αξιολογείται από επαγγελματία ψυχικής υγείας, επιβεβαιώνεται το περιστατικό και πραγματοποιείται ηλεκτρονική καταχώρηση στο εθνικό μητρώο. Η καταγραφή ενεργοποιεί άμεσα τις διαδικασίες θεραπευτικής παρακολούθησης και συνέχειας της φροντίδας σύμφωνα με τα εθνικά πρωτόκολλα.
Η εμπειρία της Ουρουγουάης αναδεικνύει ότι η συστηματική καταγραφή των αποπειρών αυτοκτονίας δεν αποτελεί απλώς μια διοικητική διαδικασία. Συνιστά βασικό εργαλείο δημόσιας υγείας. Η ΚΛΙΜΑΚΑ υποστηρίζει διαχρονικά την ανάγκη ενίσχυσης των μηχανισμών επιτήρησης, καταγραφής και παρακολούθησης της αυτοκτονικής συμπεριφοράς στην Ελλάδα. Στη συντριπτική πλειονότητα των περιπτώσεων, δεν γνωρίζουμε ποια είναι η πορεία ενός ατόμου μετά την έξοδό του από μια υπηρεσία υγείας έπειτα από μία απόπειρα αυτοκτονίας. Ωστόσο, τόσο η κλινική εμπειρία όσο και η διεθνής βιβλιογραφία καταδεικνύουν ότι το χρονικό διάστημα που ακολουθεί μια απόπειρα αποτελεί μία από τις πλέον κρίσιμες περιόδους, με ιδιαίτερα αυξημένο κίνδυνο επανάληψης της αυτοκαταστροφικής συμπεριφοράς.
Η ανάγκη ενίσχυσης των μηχανισμών παρακολούθησης αναδεικνύεται και από τα δεδομένα του Παρατηρητηρίου Αυτοκτονιών της ΚΛΙΜΑΚΑ, σύμφωνα με τα οποία τα τελευταία χρόνια έχουν καταγραφεί τουλάχιστον 100 αυτοκτονίες εντός μονάδων υγείας στη χώρα μας. Τα περιστατικά αυτά υπογραμμίζουν τη σημασία της έγκαιρης αναγνώρισης του κινδύνου, της συνέχειας της φροντίδας και της ανάπτυξης συστημάτων που θα επιτρέπουν την αποτελεσματικότερη παρακολούθηση και προστασία των ατόμων υψηλού κινδύνου.
Παρότι οι ιδιαιτερότητες και οι προκλήσεις του ελληνικού συστήματος υγείας καθιστούν ένα τέτοιο εγχείρημα σύνθετο, η διεθνής εμπειρία αναδεικνύει τη σημασία της συστηματικής επιτήρησης και παρακολούθησης της αυτοκτονικής συμπεριφοράς ως βασικού εργαλείου πρόληψης.
