Η πρόσφατη υπόθεση στο Ηράκλειο Κρήτης, όπου μία ηλικιωμένη μητέρα και ο γιος έχασαν τη ζωή τους ύστερα από εμπρησμό που φέρεται να προκλήθηκε από μέλος της ίδιας της οικογένειας, αποτελεί ένα τραγικό γεγονός με πολλαπλές διαστάσεις. Δεν είναι ακόμη γνωστά τα ακριβή αίτια του συμβάντος, ούτε μπορεί να εξαχθεί συμπέρασμα ως προς την ύπαρξη ψυχικής νόσου ή άλλων παραγόντων που πιθανόν να συνέβαλαν στην πράξη. Ωστόσο, παρόμοια περιστατικά υπενθυμίζουν τη σημασία της έγκαιρης αναγνώρισης της ψυχολογικής επιβάρυνσης και της ευαλωτότητας που μπορεί να υφίστανται σε οικογενειακά συστήματα, ιδίως όταν συνυπάρχουν ηλικιωμένα ή εξαρτημένα μέλη και φροντιστές χωρίς επαρκή υποστήριξη.
Η κλινική εμπειρία δείχνει ότι τέτοιες περιπτώσεις συνδέονται συχνά με χρόνια επιβάρυνση του ρόλου του φροντιστή, χωρίς ουσιαστική υποστήριξη από το περιβάλλον ή τις υπηρεσίες υγείας και ψυχικής υγείας. Η παρατεταμένη φροντίδα σε συνθήκες απομόνωσης, σε συνδυασμό με συναισθήματα ανεπάρκειας, ενοχής ή θυμού, μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρή ψυχολογική απορρύθμιση. Δεν είναι σπάνια η παρουσία αυτοκτονικού ιδεασμού ή προσχεδιασμένης αυτοκαταστροφής.
Η πράξη αυτή, εφόσον επιβεβαιωθεί ότι ο δράστης είχε πρόθεση να αφαιρέσει και τη δική του ζωή, εντάσσεται στις περιπτώσεις επεκτεινόμενης αυτοκτονίας, μιας σπάνιας αλλά εξαιρετικά σύνθετης μορφής αυτοκαταστροφικής συμπεριφοράς. Σύμφωνα με τα στοιχεία του Παρατηρητηρίου Αυτοκτονιών της ΚΛΙΜΑΚΑ, κατά το 2024 καταγράφηκαν έξι επεκτεινόμενες αυτοκτονίες στην Ελλάδα, γεγονός που υπογραμμίζει την ανάγκη για έγκαιρη αξιολόγηση του αυτοκτονικού κινδύνου.
Δεν μπορούμε να γνωρίζουμε ποιοι ακριβώς μηχανισμοί λειτούργησαν στο συγκεκριμένο συμβάν, πριν ολοκληρωθεί η διερεύνησή του. Υπάρχουν περιπτώσεις όπου το άτομο αφαιρεί τη ζωή οικείων προσώπων και επιχειρεί να τερματίσει και τη δική του, συχνά μέσα από μια διαστρεβλωμένη αντίληψη «λύτρωσης» ή «απελευθέρωσης» από τον πόνο τους ενώ σε άλλες περιπτώσεις μπορεί να υπεισέρχονται διαφορετικοί παράγοντες, όπως παρορμητικότητα, η έντονη συναισθηματική απορρύθμιση ή χαρακτηριστικά προσωπικότητας που δυσκολεύουν τον έλεγχο των παρορμήσεων.
Από κλινική σκοπιά, κρίσιμη είναι η έγκαιρη αναγνώριση προειδοποιητικών ενδείξεων όπως η επαναλαμβανόμενη έκφραση απελπισίας και ανημπόριας, η αυξανόμενη ευερεθιστότητα ή αποσύνδεση από την πραγματικότητα, οι δηλώσεις που εμπεριέχουν ιδέα συλλογικής αυτοκαταστροφής και η σταδιακή απόσυρση από κοινωνικές επαφές. Η έγκαιρη παρέμβαση μπορεί να αποτρέψει την κλιμάκωση προς τη βία ή την αυτοκαταστροφή. Αυτό προϋποθέτει συντονισμό μεταξύ υπηρεσιών ψυχικής υγείας, πρωτοβάθμιας φροντίδας και κοινωνικών δομών, καθώς και συστηματική παρακολούθηση φροντιστών που εμφανίζουν σημάδια ψυχολογικής εξουθένωσης.
Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται και στον τρόπο δημοσιογραφικής κάλυψης παρόμοιων περιστατικών. Οι λεπτομερείς αναφορές στη μέθοδο ή στις συνθήκες του θανάτου μπορεί να εντείνουν το αίσθημα τρόμου και να συμβάλουν στη μιμητική διάδοση παρόμοιων συμπεριφορών. Αντίθετα, η ενημέρωση οφείλει να εστιάζει στην κατανόηση των ψυχολογικών μηχανισμών και των δυνατοτήτων πρόληψης, αποφεύγοντας τη δραματοποίηση του τραγικού γεγονότος.
Σε κοινωνικό επίπεδο, η πρόληψη τέτοιων τραγωδιών απαιτεί ενίσχυση των υπηρεσιών κατ’ οίκον φροντίδας, ψυχολογική υποστήριξη των φροντιστών και ανάπτυξη μηχανισμών διεπιστημονικής συνεργασίας μεταξύ υγειονομικών και κοινωνικών φορέων. Οι οικογενειακές τραγωδίες αυτού του τύπου υπενθυμίζουν ότι πίσω από κάθε πράξη βίας βρίσκεται συχνά μια σιωπηλή, μακρά πορεία ψυχικής φθοράς και εγκατάλειψης, την οποία η κλινική και κοινωνική φροντίδα οφείλουν να ανιχνεύουν προτού μετατραπεί σε μη αναστρέψιμη απώλεια.
————————————————————————–
Κέντρο Ημέρας για την Πρόληψη της Αυτοκτονίας Παρατηρητήριο Αυτοκτονιών,
ΚΛΙΜΑΚΑ Γραμμή Παρέμβασης για την Αυτοκτονία 1018
Κέντρο Ημέρας για την Πρόληψη της Αυτοκτονίας
Ευμολπιδών 30-32, Κεραμεικός Τηλ. 210-3417160-3 help@suicide-help.gr
