Η πρόσφατη ανάλυση των δεδομένων κλήσεων της Γραμμή Παρέμβασης για την Αυτοκτονία 1018 από το Κέντρο Ημέρας για την Πρόληψη της Αυτοκτονίας αναδεικνύει βασικές προκλήσεις και μεταβολές τόσο στην εκδήλωση του αυτοκτονικού ιδεασμού, όπως και στα χαρακτηριστικά των καλούντων.
Είναι σημαντικό να επισημανθεί ότι, παρότι ο συνολικός αριθμός των κλήσεων ανέρχεται σε χιλιάδες, δεν αφορούν όλες περιπτώσεις ενεργού αυτοκτονικότητας. Περίπου το 30% των καλούντων εκφράζει αυτοκτονικές σκέψεις στο παρόν, συχνά συνοδευόμενες από συγκεκριμένο σχεδιασμό. Ως προς το φύλο, καταγράφεται σημαντική εκπροσώπηση των γυναικών.
Αναφορικά με την ηλικία, παρατηρείται σαφής μετατόπιση τα τελευταία χρόνια προς νεότερες ηλικιακές ομάδες, με αυξημένη παρουσία εφήβων και νεαρών ενηλίκων, κυρίως στις ηλικίες 15–19 και 20–25 ετών. Το εύρημα αυτό διαφοροποιείται από παλαιότερα δεδομένα, όπου επικρατούσαν άτομα μέσης ηλικίας, και επιβεβαιώνει τη διεθνώς καταγεγραμμένη τάση εμφάνισης αυτοκτονικού ιδεασμού σε ολοένα και νεαρότερες ηλικίες.
Ιδιαίτερα σημαντικά είναι τα δεδομένα που σχετίζονται με την ψυχική υγεία των καλούντων. Περίπου το 60% αναφέρει ύπαρξη ψυχικής διαταραχής και λήψη φαρμακευτικής αγωγής, ποσοστό αυξημένο σε σχέση με παλαιότερα δεδομένα (περίπου 40%). Κυρίαρχες είναι οι διαταραχές διάθεσης (π.χ. κατάθλιψη, διπολική διαταραχή κλπ). Επιπλέον, σχεδόν το 80% αναφέρει ότι έχει απευθυνθεί σε επαγγελματία υγείας στο παρελθόν, ενώ περίπου το 60% βρίσκεται σε επαφή με υπηρεσίες υγείας και κατά τον χρόνο της κλήσης. Το εύρημα αυτό αναδεικνύει με έμφαση την κρίσιμη σημασία της συστηματικής αξιολόγησης της αυτοκτονικότητας και της επαρκούς πλαισίωσης του ατόμου ήδη από την πρώτη επαφή με τις υπηρεσίες υγείας. Η διερεύνηση αυτοκτονικού ιδεασμού δεν μπορεί να αποτελεί δευτερεύον στοιχείο της κλινικής εκτίμησης, αλλά οφείλει να εντάσσεται με σαφήνεια, επάρκεια και συνέπεια στην αρχική αξιολόγηση κάθε περιστατικού.Ιδιαίτερη βαρύτητα έχουν και τα δεδομένα οικογενειακού ιστορικού: περίπου το 30% αναφέρει γνωστό ιστορικό αυτοκτονικότητας στην οικογένεια ενώ έως και το 60% αναφέρει ύπαρξη μέλους με απόπειρα αυτοκτονίας. Περίπου το 40% δηλώνει ύπαρξη ψυχικής νόσου σε συγγενικό πρόσωπο.
Παράλληλα, καταγράφεται αύξηση του ποσοστού των καλούντων που έχουν προβεί σε απόπειρα στο παρελθόν, ενώ εκφράζουν αυτοκτονικές σκέψεις και στο παρόν. Παράλληλα, καταγράφεται αύξηση του ποσοστού των καλούντων με ιστορικό απόπειρας αυτοκτονίας, εύρημα ιδιαίτερα ανησυχητικό, καθώς η προηγούμενη απόπειρα αποτελεί έναν από τους ισχυρότερους προγνωστικούς παράγοντες για μελλοντική αυτοκτονία.
Τα άτομα που εκδηλώνουν ενεργό αυτοκτονικό ιδεασμό φαίνεται να αποτελούν μια ιδιαίτερα επιβαρυμένη και ευάλωτη ομάδα, με αυξημένη παρουσία γενετικών και οικογενειακών παραγόντων κινδύνου. Η αυξημένη αναφορά οικογενειακού ιστορικού ενδέχεται να συνδέεται τόσο με πραγματική επιβάρυνση όσο και με μεγαλύτερη επίγνωση και ευαισθητοποίηση γύρω από ζητήματα ψυχικής υγείας.
Συνολικά, τα δεδομένα αναδεικνύουν την ανάγκη ουσιαστικής μετατόπισης των προληπτικών παρεμβάσεων, από τη διαχείριση της αυτοκτονικής κρίσης προς την έγκαιρη ανίχνευση και παρέμβαση πριν από την εκδήλωσή της. Η πρόληψη εξακολουθεί σε μεγάλο βαθμό να ενεργοποιείται όταν η κρίση είναι ήδη παρούσα, γεγονός που περιορίζει την αποτελεσματικότητά της. Τα ευρήματα καθιστούν σαφές ότι η έμφαση πρέπει να μετακινηθεί σε προγενέστερα στάδια, όπου η ευαλωτότητα είναι ήδη διαμορφωμένη, αλλά δεν έχει ακόμη λάβει τη μορφή αυτοκτονικού ιδεασμού ή συμπεριφοράς.
Η κατεύθυνση αυτή προϋποθέτει συστηματική αναγνώριση δεικτών κινδύνου και ενσωμάτωση της πρόληψης ως ενεργής διαδικασίας, και όχι ως αντίδραση σε οξείες καταστάσεις. Ιδιαίτερη σημασία έχουν τα ευρήματα που αφορούν την αυξημένη παρουσία οικογενειακού ιστορικού και ψυχικής νοσηρότητας, τα οποία υποδεικνύουν ότι ο υψηλότερος κίνδυνος συγκεντρώνεται σε άτομα με γενετική επιβάρυνση, καθώς και με παρουσία μειζόνων ψυχικών διαταραχών.
Η στοχευμένη παρακολούθηση, η έγκαιρη αξιολόγηση και η ενεργή παρέμβαση σε αυτούς τους πληθυσμούς δεν μπορούν να αποτελούν αποσπασματικές πρακτικές. Αντιθέτως, συνιστούν αναγκαία συνθήκη για την αποτελεσματική πρόληψη της αυτοκτονίας. Τα δεδομένα δεν αφήνουν περιθώρια αναβολής: η πρόληψη οφείλει να μετακινηθεί χρονικά πριν από την κρίση και να εστιάσει συστηματικά στις ομάδες υψηλού κινδύνου.
————————————————————————–
Κέντρο Ημέρας για την Πρόληψη της Αυτοκτονίας
Παρατηρητήριο Αυτοκτονιών, ΚΛΙΜΑΚΑ
Γραμμή Παρέμβασης για την Αυτοκτονία 1018
Κέντρο Ημέρας για την Πρόληψη της Αυτοκτονίας
Ευμολπιδών 30-32, Κεραμεικός
Τηλ. 210-3417160-3
help@suicide-help.gr
