Στην ΚΛΙΜΑΚΑ απευθύνθηκε πρόσφατα η οικογένεια ενός νέου ανθρώπου με χρόνια πορεία ψυχικής επιβάρυνσης, σοβαρά επεισόδια αυτοκτονικότητας στο παρελθόν και προηγούμενη νοσηλεία, πριν απευθυνθεί στο Κέντρο για την Πρόληψη της Αυτοκτονίας. Η οικογένεια περιέγραψε την αβεβαιότητα που βίωσε ως προς την κλινική εικόνα, τη θεραπευτική κατεύθυνση και το τι έπρεπε να ακολουθήσει μετά την έξοδο από το νοσοκομείο. Η εμπειρία αυτή αναδεικνύει ένα ευρύτερο και κρίσιμο ζήτημα: τη συνέχεια της φροντίδας έπειτα από την εκδήλωση αυτοκαταστροφικής συμπεριφοράς και, συγκεκριμένα, μετά από μία απόπειρα αυτοκτονίας.
Στην ψυχιατρική, η διάγνωση μπορεί να απαιτεί χρόνο, επανεκτίμηση και διαφοροδιαγνωση. Η αβεβαιότητα αυτή μπορεί να είναι κλινικά θεμιτή και επιστημονικά έντιμη. Δεν σημαίνει, όμως, ότι μπορεί να απουσιάζει ένα σαφές σχέδιο φροντίδας. Η προηγούμενη απόπειρα αποτελεί έναν από τους ισχυρότερους κλινικούς δείκτες μελλοντικής αυτοκτονικής συμπεριφοράς. Στην προκειμένη περίπτωση, πέρα από το ιστορικό της απόπειρας, η μακρά πορεία ψυχικής επιβάρυνσης και η βαρύτητα της ψυχοπαθολογίας υποδήλωναν αυξημένη ψυχική ευαλωτότητα και περαιτέρω επιβάρυνση του αυτοκτονικού κινδύνου. Η συνολική κλινική εικόνα καθιστούσε αναγκαία τη συστηματική παρακολούθηση, την τακτική επανεκτίμηση και τη συνέχεια της θεραπευτικής φροντίδας.
Μετά από μία σοβαρή απόπειρα αυτοκτονίας, το άτομο χρειάζεται συστηματική αξιολόγηση του αυτοκτονικού κινδύνου, εξατομικευμένο θεραπευτικό σχεδιασμό, σαφή απόφαση για τη θεραπευτική αντιμετώπιση, τακτική επανεκτίμηση και έναν συγκεκριμένο τρόπο άμεσης πρόσβασης σε βοήθεια, εάν η κατάστασή του επιδεινωθεί.
Τα ερευνητικά δεδομένα δείχνουν ότι η περίοδος μετά την απόπειρα και το εξιτήριο είναι μία περίοδος ιδιαίτερα αυξημένου κινδύνου. Περίπου το 15% των ατόμων που προσέρχονται σε νοσοκομείο μετά από αυτοκαταστροφική πράξη επαναλαμβάνει μη θανατηφόρα αυτοκαταστροφική συμπεριφορά μέσα στους πρώτους έξι μήνες και περίπου το 17% μέσα σε έναν χρόνο, ενώ περίπου το 1,6% πεθαίνει από αυτοκτονία κατά το πρώτο έτος. Μετά από ψυχιατρική νοσηλεία, έχει υπολογιστεί ότι το 0,3% έως 1,3% των ασθενών πεθαίνει από αυτοκτονία μέσα στον πρώτο χρόνο από το εξιτήριο. Ο κίνδυνος είναι ιδιαίτερα αυξημένος αμέσως μετά την έξοδο από το νοσοκομείο, με τους πρώτους τρεις μήνες να αποτελούν μία από τις πλέον κρίσιμες περιόδους.
Το εξιτήριο, επομένως, δεν αποτελεί το τέλος της θεραπείας αλλά μία ευαίσθητη κλινική μετάβαση. Ο αυτοκτονικός κίνδυνος είναι δυναμικός και μπορεί να μεταβληθεί γρήγορα, καθώς το άτομο επιστρέφει στο περιβάλλον και στους στρεσογόνους παράγοντες που προϋπήρχαν της νοσηλείας. Για τον λόγο αυτό, το follow-up δεν αποτελεί μία τυπική ή διοικητική διαδικασία. Αποτελεί μέρος της θεραπευτικής παρέμβασης, καθώς επιτρέπει την έγκαιρη αναγνώριση νέων προειδοποιητικών σημείων, την επανεκτίμηση του κινδύνου, την αναθεώρηση του σχεδίου ασφάλειας και της θεραπευτικής αντιμετώπισης και την άμεση παρέμβαση σε περίπτωση επιδείνωσης.
Η συνέχεια της φροντίδας προϋποθέτει ότι, πριν από το εξιτήριο, έχει οργανωθεί η επόμενη θεραπευτική επαφή και ότι το άτομο γνωρίζει ποιος το παρακολουθεί, πότε θα γίνει η επανεκτίμηση και πού μπορεί να απευθυνθεί σε περίπτωση νέας κρίσης. Προϋποθέτει, επίσης, επικοινωνία και συνεργασία ανάμεσα στο νοσοκομείο, τις υπηρεσίες ψυχικής υγείας και το υποστηρικτικό δίκτυο. Η οικογένεια δεν μπορεί να καλείται να αναλάβει μόνη της τον συντονισμό μιας σύνθετης κλινικής διαδρομής.
Στις υπηρεσίες του Κέντρου για την Πρόληψη της Αυτοκτονίας, η παρέμβαση περιλαμβάνει ψυχιατρική και ψυχοκοινωνική αξιολόγηση, εξατομικευμένο θεραπευτικό σχεδιασμό, συνεργατικό σχέδιο ασφάλειας και συστηματική παρακολούθηση μετά από απόπειρα ή νοσηλεία. Η τηλεφωνική και ηλεκτρονική επαφή, η υποστήριξη της οικογένειας και η διασύνδεση με το δίκτυο υπηρεσιών λειτουργούν ως γέφυρα ανάμεσα στην αντιμετώπιση του επείγοντος και στη σταθερή θεραπευτική φροντίδα.
————————————————————————–
Κέντρο Ημέρας για την Πρόληψη της Αυτοκτονίας
Παρατηρητήριο Αυτοκτονιών, ΚΛΙΜΑΚΑ
Γραμμή Παρέμβασης για την Αυτοκτονία 1018
Κέντρο Ημέρας για την Πρόληψη της Αυτοκτονίας
ΚΛΙΜΑΚΑ: Η ΕΞΟΔΟΣ ΑΠΟ ΤΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΔΕΝ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΣΗΜΑΙΝΕΙ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΦΡΟΝΤΙΔΑΣ
