Τα σημειώματα που αφήνουν ορισμένοι άνθρωποι πριν βάλουν τέλος στη ζωή τους μπορούν να αποτελέσουν ένα σημαντικό εργαλείο τόσο για την κατανόηση όσο και για την πρόληψη της αυτοκτονίας. Ο Αμερικανός αυτοκτονιολόγοςEdwin S. Shneidman περιέγραφε τα σημειώματα αυτοκτονίας ως έναν «οδικό χάρτη» προς τις γνωστικές και συναισθηματικές διαδρομές του αυτοκτονικού ατόμου, καθώς αποτυπώνουν, σαν μια φωτογραφία της στιγμής, την ψυχική κατάσταση του ανθρώπου που τα συνέταξε.
Σύμφωνα με τη διεθνή βιβλιογραφία, περίπου το 15% έως 30% των ανθρώπων που πεθαίνουν από αυτοκτονία αφήνουν κάποιο σημείωμα. Η εμπειρία του Κέντρου για την Πρόληψη της Αυτοκτονίας της ΚΛΙΜΑΚΑ, μέσα από τις διαδικασίες ψυχολογικής αυτοψίας που έχουν πραγματοποιηθεί με ανθρώπους από το οικείο περιβάλλον των θανόντων, επιβεβαιώνει τη σημασία της μελέτης των σημειωμάτων αυτοκτονίας. Σε δείγμα ψυχολογικών αυτοψιών που πραγματοποιήθηκαν τα προηγούμενα χρόνια, διαπιστώθηκε ότι περίπου το 21,4% των ατόμων είχε αφήσει κάποιο σημείωμα πριν από τον θάνατό του.
Τα άτομα αυτά ήταν τόσο άνδρες όσο και γυναίκες, με την πλειονότητα να βρίσκεται στην ηλικιακή ομάδα των 35–39 ετών. Περισσότεροι από τους μισούς ήταν εργαζόμενοι, σημαντικό ποσοστό είχε ολοκληρώσει σπουδές τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, ενώ αρκετοί ήταν έγγαμοι. Οι συχνότερες μέθοδοι αυτοκτονίας ήταν ο απαγχονισμός, ο αυτοπυροβολισμός και η πτώση από ύψος, ενώ τα περισσότερα περιστατικά έλαβαν χώρα εντός της οικίας. Αξιοσημείωτο είναι ότι σημαντικό ποσοστό των ατόμων λάμβανε υποστήριξη από επαγγελματία ψυχικής υγείας κατά το διάστημα πριν από την αυτοκτονία, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις υπήρχε και οικογενειακό ιστορικό αυτοκτονίας.
Ωστόσο, πέρα από τα δημογραφικά χαρακτηριστικά, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το ίδιο το περιεχόμενο των σημειωμάτων. H διεθνής βιβλιογραφία όσο και η κλινική εμπειρία από τις ψυχολογικές αυτοψίες της ΚΛΙΜΑΚΑ αναδεικνύουν ορισμένα επαναλαμβανόμενα μοτίβα. Τα σημειώματα συχνά περιγράφουν έναν έντονο ψυχικό πόνο, ένα βαθύ αίσθημα αδιεξόδου και την πεποίθηση ότι ο θάνατος αποτελεί τη μοναδική διαθέσιμη λύση. Συχνά περιέχουν εκφράσεις ενοχής και απολογίας προς τα αγαπημένα πρόσωπα, αναφορές στην αίσθηση ότι το άτομο αποτελεί «βάρος» για τους άλλους, καθώς και οδηγίες σχετικά με πρακτικά ζητήματα που αφορούν την οικογένεια ή την κηδεία.
Φράσεις όπως «δεν αντέχω άλλο», «δεν υπάρχει άλλη λύση», «σας ζητώ συγγνώμη», «είμαι βάρος» ή «θα είστε καλύτερα χωρίς εμένα» αντανακλούν γνωσιακά μοτίβα που συχνά συνδέονται με σοβαρή ψυχική επιβάρυνση, έντονη αυτομομφή, απελπισία και απώλεια νοήματος. Αυτές οι γνωσιακές διεργασίες σπάνια εμφανίζονται αιφνίδια. Αντίθετα, συνήθως αποτελούν το αποτέλεσμα μιας σταδιακής επιδείνωσης της ψυχικής οδύνης, η οποία σε αρκετές περιπτώσεις εκφράζεται με τρόπους που μπορεί να λειτουργήσουν ως προειδοποιητικά σημάδια.
Η μελέτη των σημειωμάτων αυτοκτονίας μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά στην κατανόηση της αυτοκτονικής διεργασίας και στην ενίσχυση των προσπαθειών πρόληψης.
Πόσο διαφορετική θα μπορούσε να είναι η έκβαση εάν οι άνθρωποι που βιώνουν έντονο ψυχικό πόνο είχαν τη δυνατότητα να λάβουν έγκαιρα την κατάλληλη υποστήριξη; Η πρόληψη της αυτοκτονίας απαιτεί ένα πολυεπίπεδο σύστημα φροντίδας που να αναγνωρίζει έγκαιρα τον κίνδυνο, να ανταποκρίνεται χωρίς στιγματισμό και να επενδύει σε παρεμβάσεις που προλαμβάνουν την κρίση πριν καν εκδηλωθεί η ευαλωτότητα.
