Το πρόσφατο περιστατικό απαγχονισμού κρατούμενου σε κρατητήρια της περιφέρειας επαναφέρει με δραματικό τρόπο το χρόνιο και συστημικό ζήτημα της πρόληψης των αυτοκτονιών σε χώρους κράτησης. Παρότι τα ακριβή γεγονότα και οι συνθήκες που προηγήθηκαν παραμένουν υπό διερεύνηση, είναι αδιαμφισβήτητο ότι οι σοβαρές ελλείψεις σε οργανωμένα και εφαρμοσμένα πρωτόκολλα πρόληψης συνιστούν διαχρονική αδράνεια του σωφρονιστικού και αστυνομικού συστήματος, με άμεσο αντίκτυπο στην ασφάλεια και τη ζωή των κρατουμένων.
Η αυτοκτονία αποτελεί την κυριότερη αιτία θανάτου εντός των φυλακών, γεγονός που αναδεικνύει με σαφήνεια την ανάγκη ενίσχυσης των μέτρων προστασίας της ζωής σε χώρους κράτησης. Τέτοια περιστατικά επιβαρύνουν όχι μόνο τον πληθυσμό των κρατουμένων, αλλά και τους ίδιους τους εργαζομένους στα σωφρονιστικά καταστήματα και τα αστυνομικά τμήματα, οι οποίοι ανήκουν επίσης σε ομάδες αυξημένου κινδύνου για ψυχική επιβάρυνση και αυτοκτονικό ιδεασμό. Παράλληλα, η συχνά ανακριβής ή υπερβολική δημοσιοποίηση τέτοιων γεγονότων στα μέσα ενημέρωσης αυξάνει τον κίνδυνο μιμητικών συμπεριφορών, υπονομεύοντας την πρόληψη.
Σύμφωνα με τα στοιχεία του Παρατηρητηρίου Αυτοκτονιών της ΚΛΙΜΑΚΑ, από το 2014 έως σήμερα έχουν καταγραφεί τουλάχιστον 78 αυτοκτονίες σε φυλακές ή αστυνομικά κρατητήρια στην Ελλάδα. Η πρόληψη των αυτοκτονιών σε χώρους κράτησης αποτελεί επιτακτική ανάγκη για την προστασία ευάλωτων πληθυσμών και για την εύρυθμη λειτουργία του σωφρονιστικού συστήματος. Κρίσιμες παρεμβάσεις περιλαμβάνουν τη συστηματική εκπαίδευση του προσωπικού στην αναγνώριση αυτοκαταστροφικών συμπεριφορών, τη μείωση των σημείων που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για απαγχονισμό –δεδομένου ότι πρόκειται για τη συχνότερη μέθοδο–, καθώς και την ενίσχυση της επιτήρησης με τεχνολογικά μέσα χαμηλού κόστους που αποσυμφορούν τον φόρτο εργασίας. Εξίσου αναγκαία είναι η ουσιαστική στελέχωση με ιατρονοσηλευτικό και ψυχιατρικό προσωπικό.
Η ΚΛΙΜΑΚΑ έχει αναπτύξει και υλοποιεί δράσεις εκπαίδευσης επαγγελματιών που εργάζονται με πληθυσμούς υψηλού κινδύνου, καθώς και εξειδικευμένα πρωτόκολλα πρόληψης της αυτοκτονίας σε δημόσιες δομές, σε συνεργασία με τεχνικούς συμβούλους. Στόχος είναι η δημιουργία ασφαλών και λειτουργικών περιβαλλόντων που μειώνουν τον κίνδυνο αυτοκαταστροφικών συμπεριφορών, προστατεύοντας τόσο τους κρατούμενους όσο και το προσωπικό.
Οι θάνατοι από αυτοκτονία, οι απόπειρες και ο υψηλός επιπολασμός ψυχικών διαταραχών στα καταστήματα κράτησης αναδεικνύουν με σαφήνεια τις σοβαρές ανεπάρκειες του υφιστάμενου σωφρονιστικού πλαισίου. Προς αυτήν την κατεύθυνση, η σύγχρονη επιστημονική βιβλιογραφία αναδεικνύει ότι η αυτοκτονικότητα σχετίζεται με γενετικούς και νευροβιολογικούς παράγοντες, όπως η δυσλειτουργία σεροτονινεργικών μηχανισμών ή η κληρονομική ευαλωτότητα στη ρύθμιση του στρες και της παρορμητικότητας, φαίνεται να αυξάνουν την προδιάθεση σε ορισμένα άτομα. Ωστόσο, η γενετική ευαλωτότητα δεν δρα ανεξάρτητα, ενεργοποιείται ή απορρυθμίζεται υπό συνθήκες περιβαλλοντικής πίεσης, όπως ο εγκλεισμός, η απομόνωση, η έλλειψη φροντίδας και η απουσία υποστηρικτικών δομών.
Οι αυτοκτονίες σε καταστήματα κράτησης μπορούν να προληφθούν με έγκαιρες, τεκμηριωμένες και χαμηλού κόστους παρεμβάσεις. Προς αυτήν την κατεύθυνση, το Κέντρο Πρόληψης της Αυτοκτονίας της ΚΛΙΜΑΚΑ έχει αναπτύξει εδώ πολλά χρόνια ένα σύνολο δράσεων με άξονα την πρόληψη της αυτοκτονίας στις φυλακές με βάση τόσο την πολυετή κλινική εμπειρία της επιστημονικής ομάδας που το απαρτίζουν όσο και με διεθνείς κατευθυντήριες γραμμής της παγκόσμιας επιστημονικής κοινότητας που αφορούν τους άξονες της πρόληψης και παρέμβασης στην αυτοκτονική κρίση καθώς και τις εκ των υστέρων παρέμβασης.
————————————————————————–
Κέντρο Ημέρας για την Πρόληψη της Αυτοκτονίας
Παρατηρητήριο Αυτοκτονιών, ΚΛΙΜΑΚΑ
Γραμμή Παρέμβασης για την Αυτοκτονία 1018
Κέντρο Ημέρας για την Πρόληψη της Αυτοκτονίας
Ευμολπιδών 30-32, Κεραμεικός
Τηλ. 210-3417160-3
help@suicide-help.gr
