Στην ιατρική επιστήμη, η έννοια του βιοδείκτη έχει καθιερωθεί ως ένα κρίσιμο εργαλείο πρόληψης: ένα μετρήσιμο χαρακτηριστικό — όπως η αρτηριακή πίεση, το σάκχαρο ή τα επίπεδα χοληστερίνης — που μπορεί να προειδοποιήσει για τον κίνδυνο ενός σοβαρού νοσήματος.
Στον τομέα της ψυχικής υγείας, όμως, οι αντίστοιχοι «βιοδείκτες» κινδύνου σπάνια είναι ορατοί ή εύκολα μετρήσιμοι. Συχνά εκδηλώνονται μέσα από γνωρίσματα προσωπικότητας (traits), πρότυπα σκέψης ή τρόπους αντίδρασης που θεωρούνται “χαρακτηριστικά” του ατόμου. Κι όμως, αυτά τα χαρακτηριστικά — αν και πολλές φορές υποτιμώνται — μπορεί να λειτουργούν ως πρώιμα σήματα αυξημένου κινδύνου αυτοκτονίας.
Έχει τεκμηριωθεί ότι ορισμένα ψυχολογικά traits όπως η παρορμητικότητα, η γνωσιακή ακαμψία (δυσκολία στην αλλαγή οπτικής), η τελειομανία, η έντονη αυτοκριτική, η δυσκολία στην έκφραση συναισθημάτων ή ακόμη και το υψηλό αίσθημα ευθύνης που οδηγεί σε υπερφόρτιση συνδέονται με ψυχολογική επιβάρυνση και, υπό συγκεκριμένες συνθήκες (γενετική προδιάθεση + στρεσσογόνα γεγονότα ζωής) συμβάλουν στην εκδήλωση αυτοκτονικής συμπεριφοράς.
Όπως η υπέρταση δεν οδηγεί αυτόματα σε καρδιακή προσβολή, έτσι και ένα προσωπικό χαρακτηριστικό δεν αποτελεί η αιτία μιας αυτοκτονίας. Είναι, ωστόσο, ένας δείκτης ευαλωτότητας που μπορεί να καταστήσει το άτομο περισσότερο εκτεθειμένο στην εκδήλωση της αυτοκαταστροφικής συμπεριφοράς.
Η αναγνώριση αυτών των ψυχολογικών δεικτών, όχι με στόχο την παθολογικοποίηση, αλλά την ενδυνάμωση και την πρόληψη, είναι κρίσιμη. Η πρόληψη της αυτοκτονίας δεν αφορά μόνο την αντίδραση σε καταστάσεις κρίσης. Αφορά και την καθημερινή αναγνώριση των “σιωπηλών δεικτών” κινδύνου, που συχνά προϋπάρχουν πολύ πριν το άτομο εκφράσει άμεσα τη δυσφορία του.
Όπως στην ιατρική είναι σημαντικό να εντοπιστεί ένα πρόβλημα προτού εξελιχθεί σε απειλή, έτσι και στην ψυχική υγεία απαιτείται ευαισθητοποίηση, εκπαίδευση και έγκαιρη προσέγγιση, τόσο από τους επαγγελματίες όσο και από το ευρύτερο κοινωνικό και οικογενειακό περιβάλλον.
Η ΚΛΙΜΑΚΑ, μέσω της μακρόχρονης εμπειρίας της στην πρόληψη της αυτοκτονίας και της λειτουργίας της 24ωρης Γραμμής Παρέμβασης – 1018, υπογραμμίζει ότι η ψυχική υγεία δεν μπορεί να αναχθεί σε «θέμα χαρακτήρα», αλλά συνιστά πεδίο συστηματικής φροντίδας, πρώιμου εντοπισμού και έγκαιρης παρέμβασης. Η αναγνώριση των ψυχολογικών δεικτών ευαλωτότητας οφείλει να ενταχθεί σε ένα διεπιστημονικό πλαίσιο πρόληψης, με στόχο κανένα ευάλωτο άτομο να μη μείνει αβοήθητο.
————————————————————————–
Κέντρο Ημέρας για την Πρόληψη της Αυτοκτονίας
Παρατηρητήριο Αυτοκτονιών, ΚΛΙΜΑΚΑ
Γραμμή Παρέμβασης για την Αυτοκτονία 1018
Κέντρο Ημέρας για την Πρόληψη της Αυτοκτονίας
Ευμολπιδών 30-32, Κεραμεικός
Τηλ. 210-3417160-3
help@suicide-help.gr
