Η παρουσία της ΚΛΙΜΑΚΑ στο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογίας, με ένα στρογγυλό τραπέζι αφιερωμένο στη Γραμμή Παρέμβασης για την Αυτοκτονία 1018, ήταν κάτι περισσότερο από μια επιστημονική παρουσίαση. Ήταν μια ευκαιρία να μιλήσουμε για μια ανθρώπινη τραγωδία που εξακολουθεί να επαναλαμβάνεται: για ανθρώπους που χάνονται και για οικογένειες που μένουν πίσω αναζητώντας απαντήσεις.
Το 2007 η ΚΛΙΜΑΚΑ ξεκίνησε τη λειτουργία της Γραμμής 1018, μιας εξειδικευμένης τηλεφωνικής υπηρεσίας παρέμβασης στην αυτοκτονική κρίση. Στην πορεία έγινε φανερό ότι η τηλεφωνική παρέμβαση, όσο σημαντική κι αν είναι, δεν αρκεί από μόνη της. Χρειάζονται συνέχεια στη φροντίδα, κλινική αξιολόγηση, θεραπευτική υποστήριξη, έρευνα και συνεργασία υπηρεσιών.
Με τη θεσμική υποστήριξη του Υπουργείου Υγείας, το 2013 αναπτύχθηκε το Κέντρο Πρόληψης της Αυτοκτονίας της ΚΛΙΜΑΚΑ, διευρύνοντας τις δυνατότητες παρέμβασης.
Γύρω από τη Γραμμή 1018 διαμορφώθηκε σταδιακά ένα ευρύτερο πλαίσιο υπηρεσιών, με πανελλαδική εμβέλεια και αξιοποίηση της τηλεψυχιατρικής: υποστήριξη ανθρώπων με αυτοκτονικό ιδεασμό ή ιστορικό απόπειρας, παρακολούθηση μετά την κρίση, υπηρεσίες για επιζώντες απώλειας από αυτοκτονία και ψυχολογικές αυτοψίες.
Ιδιαίτερη βαρύτητα δόθηκε στην εκπαίδευση, στην έρευνα και στην πρόληψη στην κοινότητα. Η εκπαίδευση επαγγελματιών υγείας, ψυχολόγων, εκπαιδευτικών και άλλων επαγγελματιών πρώτης επαφής, τα προγράμματα Gatekeeper και οι παρεμβάσεις σε σχολεία, κοινότητες και νοσοκομεία αποσκοπούν στην έγκαιρη αναγνώριση της κρίσης και στην ασφαλή διασύνδεση με τη φροντίδα.
Η συστηματική μελέτη των αυτοτραυματισμών παιδιών και εφήβων αποτελεί ιδιαίτερα σημαντικό πεδίο. Οι αυτοτραυματισμοί δεν ταυτίζονται πάντοτε με πρόθεση αυτοκτονίας, αλλά απαιτούν προσεκτική κλινική αξιολόγηση και δεν πρέπει να υποτιμώνται.
Η «Αντιαυτοκτονική Ασπίδα», που αναπτύσσεται σε συνεργασία με το Γενικό Νοσοκομείο Αθηνών «Λαϊκό», αποτελεί μια οργανωμένη προσπάθεια μετατροπής της επιστημονικής γνώσης σε καθημερινή κλινική πρακτική. Περιλαμβάνει την εκπαίδευση και ευαισθητοποίηση του προσωπικού, την αναγνώριση και αξιολόγηση του αυτοκτονικού κινδύνου, την ανάπτυξη πρωτοκόλλων και κατευθυντήριων διαδικασιών, την ενίσχυση της ασφάλειας του νοσοκομειακού περιβάλλοντος και τη συνέχεια της φροντίδας μετά την κρίση. Η παρέμβαση αυτή δεν αντιμετωπίζεται ως μεμονωμένη νοσοκομειακή δράση, αλλά ως δυνητικό υπόδειγμα για ευρύτερη εφαρμογή στο σύστημα υγείας, στο πλαίσιο μιας ολοκληρωμένης Εθνικής Στρατηγικής για την Πρόληψη της Αυτοκτονίας. Η ανάγκη μιας τέτοιας στρατηγικής αναδεικνύεται εδώ και χρόνια από την ΚΛΙΜΑΚΑ και συνδέεται με τις κατευθύνσεις του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ), της Διεθνούς Ένωσης για την Πρόληψη της Αυτοκτονίας (IASP) και σχετικών ευρωπαϊκών πρωτοβουλιών. Ζητούμενο είναι ένα συνεκτικό πλαίσιο με τεκμηριωμένα πρωτόκολλα, σαφείς αρμοδιότητες, αξιόπιστη καταγραφή, συνεχή εκπαίδευση και αξιολόγηση αποτελεσμάτων — όχι αποσπασματικές αντιδράσεις μετά από κάθε τραγικό περιστατικό.
Παράλληλα, η ΚΛΙΜΑΚΑ, με την ιδιότητά της ως Εθνικού Αντιπροσώπου της Ελλάδας στη Διεθνή Ένωση για την Πρόληψη της Αυτοκτονίας (IASP), συμμετέχει στον διεθνή επιστημονικό διάλογο και επιδιώκει να συμβάλει στη διαμόρφωση νέων προσεγγίσεων στην αυτοκτονολογία. Μέσα από επιστημονικούς προβληματισμούς και προτάσεις προς τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ) και την IASP, θέτει ερωτήματα για την αυτοκτονική συμπεριφορά, την ατομική ευαλωτότητα και τις δυνατότητες περισσότερο εξατομικευμένης πρόληψης. Η κλινική εμπειρία αποτελεί αφετηρία για ερευνητικές υποθέσεις, όχι υποκατάστατο της συστηματικής τεκμηρίωσης.
Στο επίκεντρο βρίσκεται η μελέτη της αυτοκτονικής ευαλωτότητας: η γενετική προδιάθεση, οι περιγεννητικοί και αναπτυξιακοί παράγοντες, οι επιγενετικές επιδράσεις, η συναισθηματική απορρύθμιση και οι κοινωνικές συνθήκες χρειάζονται συνδυαστική και συστηματική διερεύνηση. Η κλινική εμπειρία γεννά σημαντικές υποθέσεις· η επιστημονική τεκμηρίωσή τους όμως απαιτεί έρευνα, κριτική αξιολόγηση και επαλήθευση.
Η πρόληψη της αυτοκτονίας δεν μπορεί να αρχίζει μόνο τη στιγμή της κρίσης. Χρειάζεται να αρχίζει πολύ νωρίτερα, με την αναγνώριση της ευαλωτότητας, την κατανόηση της ατομικής διαδρομής και την έγκαιρη υποστήριξη.
Αυτό είναι το ουσιαστικό μήνυμα της συνάντησης. Δεν πρόκειται μόνο για έναν απολογισμό του έργου ενός οργανισμού. Πρόκειται για την ανάγκη να αποκτήσει η αυτοκτονία τη θέση που της αναλογεί στην επιστημονική έρευνα, στις πολιτικές δημόσιας υγείας, στην εκπαίδευση και στην καθημερινή λειτουργία των υπηρεσιών.
Δεν αρκεί να περιγράφουμε τις συνθήκες μιας αυτοκτονίας εκ των υστέρων. Χρειάζεται να κατανοούμε καλύτερα τους μηχανισμούς που οδηγούν έναν άνθρωπο στην αυτοκτονική συμπεριφορά και να δημιουργούμε τις προϋποθέσεις για έγκαιρη παρέμβαση. Το ζητούμενο δεν είναι απλώς να μιλάμε περισσότερο για την αυτοκτονία. Είναι να μπορούμε να προλαμβάνουμε περισσότερους θανάτους.
🙏 Ευχαριστίες
Ευχαριστούμε θερμά τους συναδέλφους της ΚΛΙΜΑΚΑ που συμμετείχαν στο στρογγυλό τραπέζι, προετοίμασαν τις εισηγήσεις τους και μοιράστηκαν την επιστημονική γνώση και την εμπειρία τους από την καθημερινή κλινική πράξη.
Ευχαριστούμε όλους τους συναδέλφους και τους συνέδρους που παρακολούθησαν τη συζήτηση, για το ενδιαφέρον, την παρουσία και τη συμμετοχή τους.
Ιδιαίτερες ευχαριστίες οφείλουμε στους διοργανωτές του Πανελλήνιου Συνεδρίου Ψυχολογίας, που μας έδωσαν τη δυνατότητα να παρουσιάσουμε αυτή τη διαδρομή και να ανοίξουμε έναν επιστημονικό διάλογο για τα επόμενα βήματα στην πρόληψη της αυτοκτονίας.
Ελπίζουμε η συνάντηση να αποτελέσει αφετηρία για περισσότερη συνεργασία, κοινή έρευνα και νέες πρωτοβουλίες. Η πρόληψη της αυτοκτονίας είναι μια διαρκής συλλογική ευθύνη απέναντι στην ανθρώπινη ζωή.
🖋 Κυριάκος Κατσαδώρος
Ψυχίατρος – Επιστημονικός Υπεύθυνος Κέντρου Πρόληψης της Αυτοκτονίας, ΚΛΙΜΑΚΑ.
ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ- 31/10/2026. ΑΠΟ ΤΗ ΓΡΑΜΜΗ 1018 ΣΤΗ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΗΣ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑΣ ΕΙΚΟΣΙ ΧΡΟΝΙΑ ΕΜΠΕΙΡΙΑΣ, ΕΡΕΥΝΑΣ, ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΝΕΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΩΝ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΩΝ
