Το πρόσφατο περιστατικό αυτοκτονίας μπροστά στα μάτια διασωστών στην Κρήτη αναδεικνύει με τον πιο οδυνηρό τρόπο τη βαρύτητα του ρόλου όσων βρίσκονται στην πρώτη γραμμή της αντιμετώπισης κρίσεων — αστυνομικών, πυροσβεστών, διασωστών και άλλων επαγγελματιών σε αυτό το πεδίο. Τα άτομα που εργάζονται στην πρώτη γραμμή αποτελούν συχνά τους πρώτους που έρχονται σε επαφή με ανθρώπους που βιώνουν αυτοκτονική κρίση. Η ικανότητα να αναγνωρίζουν έγκαιρα τα σημάδια αυτοκτονικού κινδύνου και να παρεμβαίνουν αποτελεσματικά είναι κυριολεκτικά ζήτημα ζωής και θανάτου.
Ωστόσο, πρόκειται για επαγγελματίες που εκτίθενται οι ίδιοι σε εξαιρετικά υψηλά επίπεδα στρες και τραυματικών εμπειριών. Η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι το ποσοστό αυτοκτονιών σε αστυνομικούς, πυροσβέστες και διασώστες είναι πολλαπλάσιο από ότι στον γενικό πληθυσμό. Πολλοί αναφέρουν ότι έχουν βιώσει σκέψεις αυτοκτονίας ή έχουν συνάδελφο που αυτοκτόνησε. Έρευνες δείχνουν ότι οι αυτοκτονίες στους εργαζόμενους πρώτης γραμμής είναι συχνότερες από τους θανάτους εν ώρα καθήκοντος, γεγονός που αναδεικνύει τη σημασία της πρόληψης και στο εσωτερικό των ίδιων των επαγγελματιών αυτών. Πίσω από τα στατιστικά, βρίσκονται άνθρωποι που καλούνται να ανταποκρίνονται καθημερινά σε στρεσογόνες και συχνά τραυματικές καταστάσεις συχνά χωρίς να λαμβάνουν τη φροντίδα που χρειάζονται οι ίδιοι.
Η κουλτούρα της σιωπής και του στίγματος, που εξακολουθεί να επικρατεί σε πολλούς τέτοιους επαγγελματικούς χώρους, ενισχύει περαιτέρω την απομόνωση. Η πεποίθηση ότι «το στρες είναι μέρος της δουλειάς» ή ότι η αναζήτηση βοήθειας συνιστά αδυναμία, αποτρέπει πολλούς από το να εκφράσουν την ψυχική τους επιβάρυνση. Στο πλαίσιο αυτό, αποδεικνύονται ιδιαίτερα αποτελεσματικά τα προγράμματα υποστήριξης από ομότιμους (peer support) τα οποία δίνουν στους επαγγελματίες έναν ασφαλή χώρο για έκφραση, αναστοχασμό και πρόληψη της επιβάρυνσης της ψυχικής τους ευαλωτότητας καθώς και της επαγγελματικής εξουθένωσης.
Η δημιουργία ενός ολοκληρωμένου εκπαιδευτικού προγράμματος για άτομα που διαθέτουν την ανθεκτικότητα να ανταποκριθούν σε μια τόσο απαιτητική και ευαίσθητη παρέμβαση απαιτεί χρόνο, διάθεση πόρων, συνεχή αξιολόγηση και εποπτεία. Αυτές είναι πρακτικές που η ΚΛΙΜΑΚΑ υποστηρίζει εδώ και χρόνια, εφαρμόζοντας αντίστοιχες παρεμβάσεις στους επαγγελματίες πρώτης γραμμής που εμπλέκονται με άτομα που αντιμετωπίζουν τον κίνδυνο της αυτοκτονίας. Η φροντίδα των επαγγελματιών πρώτης γραμμής είναι αναπόσπαστο μέρος μίας ολοκληρωμένης στρατηγικής πρόληψης της αυτοκτονίας.
Είναι κρίσιμο να αναλογιστούμε πώς θα αντιδρούσε η κοινωνία εάν το ίδιο περιστατικό είχε διαφορετική έκβαση — αν, αντί για αυτοκαταστροφική συμπεριφορά, ο άνθρωπος αυτός είχε πρώτα επιτεθεί ή αφαιρέσει τη ζωή ενός από τους διασώστες πριν βάλει τέλος στην δική του ζωή. Σε μια τέτοια περίπτωση, η συλλογική κατακραυγή, η απαίτηση για θεσμική θωράκιση και για ενίσχυση της εκπαίδευσης των επαγγελματιών πρώτης γραμμής θα ήταν άμεσες και έντονες. Όταν όμως η βία στρέφεται προς τον ίδιο τον εαυτό, όταν ο ψυχικός πόνος μετατρέπεται σε αυτοκαταστροφή, η κοινωνική και θεσμική ανταπόκριση παραμένει περιορισμένη, σχεδόν σιωπηλή.
Η πρόληψη της αυτοκτονίας οφείλει να αντιμετωπίζει και τις δύο όψεις αυτού του φαινομένου — τη βία προς τους άλλους και τη βία προς τον εαυτό — με την ίδια σοβαρότητα, τη φροντίδα και τη θεσμική υπευθυνότητα που αξίζει σε κάθε ανθρώπινη ζωή.
