Το κείμενο που ακολουθεί αποκλίνει ελαφρώς από το συνήθη επιστημονικό μας ύφος. Παραμένει όμως πλήρως ευθυγραμμισμένο με την προσέγγιση της ΚΛΙΜΑΚΑ στην πρόληψη: ότι πέρα από τους θεσμούς και τα δεδομένα, η ανθρώπινη επαφή αποτελεί κρίσιμο παράγοντα προστασίας της ζωής.
Το πρόσφατο περιστατικό εντοπισμού ενός ηλικιωμένου ζευγαριού νεκρού εντός της κατοικίας του, με τις πρώτες ενδείξεις να παραπέμπουν σε θανάσιμες αναθυμιάσεις από διαρροή γκαζιού, μας καλεί να σταθούμε σε μια διάσταση της πρόληψης που συχνά παραμένει στο περιθώριο του δημόσιου λόγου: τη συνθήκη αυξημένης ευαλωτότητας στην τρίτη ηλικία και τη σημασία της καθημερινής φροντίδας ως μηχανισμού προστασίας της ζωής.
Χωρίς να αποδίδεται οποιαδήποτε ερμηνεία για τη φύση του συγκεκριμένου περιστατικού, είναι γνωστό ότι περιστατικά διπλής αυτοκτονίας αποτελούν υπαρκτό φαινόμενο διεθνώς και στη χώρα μας, ιδίως σε ζευγάρια μεγαλύτερης ηλικίας ή σε συνθήκες αυξημένης βιοψυχοκοινωνικής ευαλωτότητας. Η γνώση αυτή δεν οδηγεί σε συμπεράσματα για μεμονωμένα συμβάντα, αλλά οφείλει να λειτουργεί ως πλαίσιο επιστημονικού προβληματισμού και θεσμικής εγρήγορσης, ιδιαίτερα ως προς την επάρκεια των μηχανισμών πρόληψης στις μεγαλύτερες ηλικίες.
Η τρίτη ηλικία συνιστά περίοδο αυξημένης ευαλωτότητας, όπου παράγοντες όπως χρόνια νοσήματα, γνωστική έκπτωση, απώλειες, κοινωνική απομόνωση και μειωμένη πρόσβαση σε υποστηρικτικές δομές μπορούν να επιβαρύνουν σημαντικά τη συνολική ανθεκτικότητα του ατόμου. Η σύγχρονη επιστημονική γνώση αναδεικνύει ότι οι συνθήκες αυτές δεν λειτουργούν απομονωμένα, αλλά σωρευτικά, επηρεάζοντας τη σωματική και ψυχική ισορροπία και αυξάνοντας τον κίνδυνο απώλειας ζωής.
Σε αυτό το πλαίσιο, η πρόληψη δεν μπορεί να περιορίζεται αποκλειστικά στην εκ των υστέρων διερεύνηση των αιτιών ενός θανάτου. Οφείλει να μετατοπίζεται προς την έγκαιρη αναγνώριση συνθηκών κινδύνου και την προσυμπτωματική παρέμβαση, όχι μόνο μέσω εξειδικευμένων υπηρεσιών, αλλά και μέσα από την καθημερινή παρουσία, την επαφή και τη φροντίδα.
Η επιστημονική και πολιτική προσέγγιση της ΚΛΙΜΑΚΑ στην πρόληψη της αυτοκτονίας και των πρόωρων θανάτων εστιάζει ακριβώς σε αυτή τη διάσταση: στη δημιουργία πλαισίων που αναγνωρίζουν εγκαίρως την αυξημένη ευαλωτότητα και διασφαλίζουν συνθήκες ασφάλειας και φροντίδας στο επίπεδο της καθημερινής ζωής. Η πρόληψη δεν αφορά μόνο την ψυχική υγεία με στενή έννοια, αλλά τη συνολική προστασία της ανθρώπινης ζωής σε περιβάλλοντα όπου ο κίνδυνος μπορεί να παραμένει αόρατος.
Σε αυτό το πλαίσιο, η θεσμική ευθύνη των δομών είναι καθοριστική. Υπηρεσίες υγείας, κοινωνικής φροντίδας και τοπικής αυτοδιοίκησης καλούνται να λειτουργούν συντονισμένα, με στόχο την έγκαιρη ανίχνευση κινδύνων και την υποστήριξη ευάλωτων ανθρώπων. Παράλληλα, όμως, η πρόληψη δεν μπορεί να εξαντλείται στους θεσμούς. Η ανθρώπινη παρουσία, η προσοχή στην καθημερινότητα, το να ρωτήσουμε πώς είναι ο άνθρωπος δίπλα μας, αποτελούν συχνά τον πρώτο και πιο άμεσο μηχανισμό προστασίας του κοινωνικού μας περιβάλλοντος.
