Ο καύσωνας επηρεάζει άμεσα την ανθρώπινη υγεία και τη λειτουργικότητα, επιβαρύνοντας ιδιαίτερα τα άτομα που βρίσκονται ήδη σε συνθήκες ψυχολογικής, κοινωνικής ή σωματικής ευαλωτότητας. Οι επιπτώσεις του καύσωνα στη σωματική υγεία είναι ευρέως γνωστές και περιλαμβάνουν την αφυδάτωση, τη θερμική εξάντληση, τη θερμοπληξία και τα λιποθυμικά επεισόδια. Ωστόσο, η παρατεταμένη έκθεση σε πολύ υψηλές θερμοκρασίες μπορεί να επηρεάσει σημαντικά και την ψυχική υγεία.
Η διεθνής επιστημονική βιβλιογραφία συνδέει τις υψηλές θερμοκρασίες και τους καύσωνες με αυξημένη ψυχική δυσφορία, επιδείνωση προϋπαρχουσών ψυχικών διαταραχών, περισσότερες επισκέψεις και νοσηλείες για ψυχιατρικούς λόγους, καθώς και αυξημένο κίνδυνο αυτοκτονικών σκέψεων και συμπεριφορών. Πρόσφατη διεθνής μελέτη, η οποία δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nature Health, εξέτασε περισσότερες από 2,6 εκατομμύρια νοσηλείες για ψυχικές και συμπεριφορικές διαταραχές σε 852 περιοχές της Βραζιλίας, του Καναδά, της Χιλής και της Νέας Ζηλανδίας. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η παρατεταμένη ακραία ζέστη συνδεόταν με αύξηση των νοσηλειών για λόγους ψυχικής υγείας, τόσο κατά τη διάρκεια του καύσωνα όσο και τις ημέρες που ακολουθούσαν.
Αντίστοιχα, συστηματικές ανασκοπήσεις και μεγάλες διεθνείς μελέτες καταγράφουν θετική συσχέτιση μεταξύ υψηλότερων θερμοκρασιών και αύξησης των αυτοκτονιών. Τα ευρήματα αυτά δεν σημαίνουν ότι η ζέστη αποτελεί από μόνη της αιτία αυτοκτονίας. Η αυτοκτονική συμπεριφορά είναι ένα σύνθετο και πολυπαραγοντικό ζήτημα, ωστόσο η ακραία θερμοκρασία μπορεί, σε κάποιες περιπτώσεις, να λειτουργήσει ως ένας πρόσθετος επιβαρυντικός παράγοντας όταν συνυπάρχουν ψυχική νόσος και άλλες συνθήκες ψυχικής ευαλωτότητας.
Η θερμική καταπόνηση, η αφυδάτωση και η παρατεταμένη σωματική δυσφορία μπορούν να επηρεάσουν τον ύπνο, τη συγκέντρωση, την κρίση και την ικανότητα ρύθμισης των συναισθημάτων. Μπορεί επίσης να αυξήσουν την ευερεθιστότητα, την παρορμητικότητα, την ανησυχία και το αίσθημα εξάντλησης. Όταν ένα άτομο βρίσκεται ήδη σε κατάσταση έντονης ψυχικής πίεσης, η συνεχής δυσφορία και η αϋπνία μπορούν να μειώσουν ακόμη περισσότερο την ικανότητά του να διαχειριστεί δύσκολες σκέψεις και συναισθήματα. Σε ένα τέτοιο πλαίσιο ψυχολογικής ευαλωτότητας, μπορεί να εμφανιστούν ή να ενταθούν η απελπισία, το αίσθημα αδιεξόδου και οι αυτοκτονικές σκέψεις.
Κατά τις ημέρες του παρόντος καύσωνα, η Γραμμή Παρέμβασης για την Αυτοκτονία 1018 κατέγραψε αύξηση των κλήσεων, γεγονός που αναδεικνύει την ανάγκη αυξημένης εγρήγορσης τόσο από τους επαγγελματίες υγείας όσο και από το οικογενειακό και κοινωνικό περιβάλλον των ανθρώπων που αντιμετωπίζουν δυσκολίες ψυχικής υγείας. Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζονται τα άτομα με ιστορικό κατάθλιψης, διπολικής διαταραχής, ψυχωσικών διαταραχών ή προηγούμενης αυτοκτονικής συμπεριφοράς, καθώς και όσοι ζουν μόνοι, δεν διαθέτουν επαρκή πρόσβαση σε δροσερό χώρο ή αντιμετωπίζουν χρόνια σωματικά νοσήματα.
Ορισμένα φάρμακα, μεταξύ των οποίων ψυχιατρικές αγωγές, μπορεί να επηρεάζουν τη θερμορύθμιση, την εφίδρωση, την εγρήγορση ή την ισορροπία των υγρών. Η αφυδάτωση μπορεί επίσης να αυξήσει τα επίπεδα του λιθίου στο αίμα και τον κίνδυνο τοξικότητας. Για τον λόγο αυτό, οι ασθενείς δεν πρέπει να διακόπτουν ή να τροποποιούν μόνοι τους τη φαρμακευτική αγωγή τους, αλλά να συμβουλεύονται τον θεράποντα ιατρό ή τον φαρμακοποιό τους.
Η ΚΛΙΜΑΚΑ, ως φορέας με μακροχρόνια εξειδίκευση στην πρόληψη της αυτοκτονίας και την υποστήριξη ευάλωτων πληθυσμών, επισημαίνει την ανάγκη αυξημένης εγρήγορσης και τήρησης των οδηγιών του Υπουργείου Υγείας. Επιπρόσθετα, εάν παρατηρήσετε ότι η ζέστη συνοδεύεται από επιδείνωση της διάθεσης, έντονη ανησυχία, αϋπνία, σύγχυση, παρορμητικότητα, απελπισία ή αυτοκτονικές σκέψεις:
• Μην παραμείνετε μόνοι με αυτό που βιώνετε. Μιλήστε άμεσα σε έναν άνθρωπο εμπιστοσύνης ή σε επαγγελματία ψυχικής υγείας.
• Μετακινηθείτε σε έναν ασφαλή και δροσερό χώρο και αποφύγετε την κατανάλωση αλκοόλ ή άλλων ουσιών.
• Εάν ανησυχείτε για κάποιον, ρωτήστε τον άμεσα και με ηρεμία εάν σκέφτεται να βλάψει τον εαυτό του. Η ανοιχτή ερώτηση δεν προκαλεί αυτοκτονικές σκέψεις· μπορεί να δημιουργήσει τον απαραίτητο χώρο για να ζητήσει βοήθεια.
• Μην αφήνετε μόνο ένα άτομο που βρίσκεται σε άμεσο κίνδυνο και, εφόσον αυτό μπορεί να γίνει με ασφάλεια, περιορίστε την πρόσβασή του σε μέσα με τα οποία θα μπορούσε να βλάψει τον εαυτό του.
• Επικοινωνήστε με τη Γραμμή Παρέμβασης για την Αυτοκτονία 1018. Σε περίπτωση άμεσου κινδύνου, καλέστε το 112 ή το 166 ή μεταβείτε στο πλησιέστερο Τμήμα Επειγόντων Περιστατικών.
Η πρόληψη κατά τη διάρκεια ακραίων θερμοκρασιών χρειάζεται να περιλαμβάνει όχι μόνο τη σωματική ασφάλεια, αλλά και την ενεργή φροντίδα της ψυχικής υγείας, την κοινωνική σύνδεση και την έγκαιρη πρόσβαση σε βοήθεια.
