Από τη γνώση του κινδύνου στη διαμόρφωση της ανθεκτικότητας
Η ευαλωτότητα δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως καταδίκη. Δεν αποτελεί μοίρα που ακολουθεί τον άνθρωπο από τη γέννησή του μέχρι το τέλος της ζωής του. Αποτελεί ένα δυναμικό υπόβαθρο, μια αυξημένη ευαισθησία, που μπορεί να ενισχυθεί ή να περιοριστεί ανάλογα με τις συνθήκες μέσα στις οποίες ζει, αναπτύσσεται, σχετίζεται και θεραπεύεται ο άνθρωπος.
Η γνώση της ευαλωτότητας είναι το πρώτο βήμα της ελευθερίας. Όταν ο άνθρωπος δεν γνωρίζει τις ευαλωτότητές του, συχνά τις ζει χωρίς να μπορεί να τις κατανοήσει. Τις επαναλαμβάνει ως μοτίβα συμπεριφοράς, τις μεταφέρει στις σχέσεις του, τις αναπαράγει μέσα στην οικογένεια και τις βιώνει ως κάτι ανεξήγητο ή αναπόφευκτο. Όταν όμως αποκτά επίγνωση, μπορεί να αρχίσει να παρεμβαίνει. Μπορεί να αναγνωρίζει τι τον επιβαρύνει, τι τον απορρυθμίζει, τι τον οδηγεί σε επαναλήψεις και τι μπορεί να λειτουργήσει προστατευτικά.
Σε αυτή τη φιλοσοφία, η ευαλωτότητα δεν είναι μόνο βιολογικό ή γενετικό δεδομένο. Είναι σημείο εκκίνησης για πρόληψη. Είναι πληροφορία που μπορεί να μετατραπεί σε φροντίδα, σε επιλογή, σε προγραμματισμό και σε αλλαγή περιβάλλοντος. Η γνώση του οικογενειακού ιστορικού, η κατανόηση των διαγενεακών επιβαρύνσεων, η γενετική συμβουλευτική όπου ενδείκνυται, η έγκαιρη αναγνώριση δυσκολιών και η δημιουργία θετικών περιβαλλόντων δεν περιορίζουν την ελευθερία του ανθρώπου. Αντίθετα, την αυξάνουν.
Η ελευθερία δεν βρίσκεται στην άγνοια της ευαλωτότητας. Βρίσκεται στη δυνατότητα να τη γνωρίζουμε και να τη διαμορφώνουμε. Να μην επιτρέπουμε σε ένα αόρατο υπόβαθρο να καθορίζει σιωπηλά τη ζωή μας, αλλά να το μετατρέπουμε σε πεδίο επίγνωσης, πρόληψης και προστασίας.
Αυτό αποτελεί έναν από τους πιο ουσιαστικούς άξονες της σύγχρονης πρόληψης. Να περάσουμε από την παθητική αποδοχή της ευαλωτότητας στη δυναμική της διαμόρφωση. Από την καθυστερημένη αντιμετώπιση της κρίσης στη δημιουργία συνθηκών που μειώνουν την πιθανότητα εκδήλωσής της. Από την αναμονή του συμπτώματος στη συστηματική ενίσχυση της ανθεκτικότητας.
Η ευαλωτότητα μπορεί να κινητοποιηθεί από περιβάλλοντα αστάθειας, έντασης, απομόνωσης, παραμέλησης, βίας, ουσιών, έλλειψης ρυθμού και απουσίας φροντίδας. Μπορεί όμως και να περιοριστεί μέσα σε περιβάλλοντα σταθερότητας, σχέσης, ασφάλειας, γνώσης, δημιουργικότητας, έγκαιρης παρέμβασης και ανθρώπινης παρουσίας.
Επομένως, η πρόληψη της αυτοκτονικότητας και των ψυχικών διαταραχών δεν αρχίζει μόνο στο ιατρείο, στο νοσοκομείο ή στη στιγμή της κρίσης. Αρχίζει πολύ νωρίτερα: στην επίγνωση, στην οικογένεια, στο ζευγάρι, στην εγκυμοσύνη, στην παιδική ηλικία, στο σχολείο, στην κοινότητα και σε κάθε περιβάλλον που μπορεί να επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο μια ευαλωτότητα θα εκφραστεί ή θα παραμείνει σιωπηλή.
Η ΚΛΙΜΑΚΑ και το Κέντρο Πρόληψης της Αυτοκτονίας αναδεικνύουν αυτή τη μετάβαση ως ένα από τα επόμενα μεγάλα πεδία της πρόληψης, να μη βλέπουμε την ευαλωτότητα ως βάρος που μεταφέρεται από γενιά σε γενιά, αλλά ως γνώση που μας επιτρέπει να δημιουργούμε καλύτερες συνθήκες ζωής, πιο ανθεκτικές οικογένειες, πιο συνειδητά ζευγάρια, πιο προστατευτικά περιβάλλοντα και τελικά μετρήσιμη μείωση της ανθρώπινης οδύνης
